MATERIA
I WZÓR

Zanim powstały nasze pierwsze przedmioty, wiedzieliśmy jedno: chcemy tworzyć własne wzornictwo i budować wokół niego markę. Interesowały nas niewielkie obiekty dekoracyjne i użytkowe, których obecność może zmienić codzienne doświadczenie wnętrza. Przedmioty, do których chce się wracać, których chce się używać i które dobrze czują się w swoim towarzystwie.

W nazwie Kyuka odnajdujemy bliską nam ideę: cieszyć się codziennością, znaleźć w niej chwilę odpoczynku i przyjemności. To nasza interpretacja ducha marki. Japońska oszczędność formy, uważność na detal i szacunek do rzemiosła są ważnymi punktami odniesienia dla tego, co tworzymy.

Pierwsza część wystawy prowadzi przez fizyczne powstawanie przedmiotów. Druga pokazuje pracę potrzebną, aby znalazły odbiorców, oraz rzeczywistość, w której działa polska marka projektowa. Opowiadamy także o kosztach rzadko widocznych w gotowym obiekcie: próbach i błędach, reklamie, logistyce, sprzedaży i obsłudze klienta.

To opowieść o spotkaniu wyobraźni z materiałem, technologią i realiami rynku. Zapraszamy do Kyuka Design od środka.

Od początku ważne było dla nas to, co stanie się z naczyniem po wypaleniu świecy. Nie chcieliśmy, aby porcelanowa oprawa była jednorazowym opakowaniem. Po oczyszczeniu może pozostać miejscem na biżuterię lub drobiazgi, a także samodzielnym obiektem dekoracyjnym. Jej wartość nie kończy się wraz z woskiem.

Z czasem do świec dołączały kolejne przedmioty, coraz bardziej użytkowe. Rozwijała się rodzina obiektów połączonych sposobem myślenia o proporcji, detalu i materiale. Dlatego opowiadamy tu o kolekcji, a nie o jednym produkcie: dopiero zestawienie różnych form pokazuje język Kyuka.

Bliska jest nam idea collectible design — przedmiotów, które można wybierać pojedynczo, stopniowo zestawiać i zachowywać na lata. Nie muszą być duże, aby mieć własny charakter. Mogą stać się częścią codzienności, a z czasem również osobistej historii właściciela.

Wielkość modelu dobieramy do materiału i procesu. To jeden z powodów, dla których przygotowanie produkcji wymaga prób. Ostatecznych wymiarów nie da się ocenić wyłącznie na podstawie świeżego odlewu.

Pierwszym krokiem jest zazwyczaj wykonanie formy przelewowej, czyli zdjęcie kształtu z modelu. Na tym etapie pojawia się gips — materiał, którego zdolność do pochłaniania wody ma później podstawowe znaczenie dla odlewania ceramiki.

Z formy powstaje model przelewowy. Ustalamy na nim wlewy i podział przyszłej formy roboczej, a następnie przygotowujemy pierwszą formę testową. Powstają próbne odlewy. Sprawdzamy zachowanie masy, nanosimy poprawki i oceniamy, czy przedmiot można bezpiecznie wyjąć.

Jeśli rozwiązanie działa, przygotowujemy formę matkę, z której powstaną kolejne formy robocze. Ich konstrukcja musi umożliwiać zarówno odlanie obiektu, jak i rozformowanie go wtedy, gdy pozostaje jeszcze delikatny i miękki.

Ten wieloetapowy proces pokazuje, czego projekt wymaga poza ekranem. Dopiero sprawdzona forma pozwala myśleć o wykonywaniu przedmiotu w krótkiej serii.

Na tym etapie szlifujemy powierzchnię. To praca wymagająca delikatności, szczególnie przy uchwytach i drobnych elementach. Nie każde naczynie przejdzie ją bez uszkodzenia. Strata oznacza utratę nie tylko materiału, ale także czasu poświęconego na wszystkie wcześniejsze etapy.

Szlifowanie pozostawia pył, dlatego każdy przedmiot myjemy i ponownie suszymy. Jeśli ma być szkliwiony, nakładamy szkliwo na przygotowaną powierzchnię i czekamy, aż przeschnie. Wyroby pozostające bez szkliwa przechodzą do kolejnego wypału bez tego etapu.

Drugi wypał prowadzimy w temperaturze około 1220°C. W naszym procesie jego cykl trwa mniej więcej półtorej doby. Są to parametry stosowane w pracowni, a nie uniwersalna receptura dla każdej ceramiki.

Wykończenie jest dalszym ciągiem projektowania. Dotąd nasze obiekty były oszczędne zdobniczo: ich głównym atutem miała być forma. Kolor możemy wprowadzać przez pigmentowanie masy lub szkliwienie. Kalka pojawiła się jako oznaczenie marki; interesuje nas także jako możliwy element dekoracyjny kolejnych serii.

Szkliwienie przynosi własne niespodzianki. Drobne defekty powierzchni mogą ujawnić się dopiero po wypale, kiedy wcześniejszej pracy nie da się już cofnąć. Gotowy obiekt jest więc rezultatem kolejnych decyzji, kontroli i selekcji.

Przykładem jest seria DaDa. Jednostkowe malowanie stanowi tu część założenia: nie dążymy do stworzenia dwóch identycznych dekoracji. Odmienność jest zamierzona, a kolejne obiekty pozostają ze sobą spokrewnione, choć każdy ma własny układ śladów i gestów.

Rzemieślniczy charakter nie zwalnia z dbałości o wykonanie. Rozróżniamy indywidualność przedmiotu i wadę, która nie powinna trafić do odbiorcy. Ostateczna ocena należy do procesu tak samo jak przygotowanie masy czy wypał.

Dlatego warto oglądać nasze obiekty razem. W zbiorze widać zarówno wspólny język projektowy, jak i różnice, których nie pokazuje fotografia pojedynczego produktu. Powtarzalna forma spotyka się tu ze śladem ręki.

Jedna transformacja, kilka dróg

Po 1989 roku polskie przedsiębiorstwa znalazły się w nowych warunkach. Przejście od gospodarki centralnie planowanej do rynkowej oznaczało otwarcie na konkurencję międzynarodową, prywatny kapitał i zagraniczne inwestycje. Firmy musiały nauczyć się konkurować ceną, jakością, technologią i dostępem do klienta.

Dla części przemysłu transformacja stworzyła możliwości rozwoju. Dla innych oznaczała utratę rynków, problemy z finansowaniem modernizacji, restrukturyzację lub upadek. Te procesy zachodziły równocześnie. Jedne przedsiębiorstwa stały się częścią międzynarodowych koncernów, inne rozwinęły wyspecjalizowane podwykonawstwo, jeszcze inne zaczęły budować własne produkty i marki.

Przystąpienie do Unii Europejskiej w 2004 roku wzmocniło powiązania z europejskim systemem produkcji i handlu. Inwestycje, eksport i udział w międzynarodowych łańcuchach wartości wspierały rozwój gospodarki. W przeglądzie gospodarki Polski z 2025 roku OECD zwraca jednak uwagę, że mimo rosnących nakładów przedsiębiorstw na badania i rozwój zdolność innowacyjna pozostaje niska, a polskie firmy znacznie rzadziej niż firmy z innych krajów UE wprowadzają innowacje produktowe i biznesowe.

Różne drogi widać także między branżami. W motoryzacji i AGD rozwinęły się duże kompetencje produkcyjne, w znacznej części w strukturach międzynarodowych przedsiębiorstw. W meblarstwie ważną rolę odgrywała produkcja dla zagranicznych odbiorców. W branży jachtowej obok zaplecza produkcyjnego rozwijały się również własne produkty i marki.

Miejsce produkcji i właściciel marki

„Wyprodukowano w Polsce” nie musi oznaczać „polska marka”. Produkt może powstać w polskiej fabryce, z udziałem miejscowych pracowników i dostawców, a następnie trafić do klienta pod marką przedsiębiorstwa z innego kraju. Polska uczestniczy wtedy w tworzeniu wartości, ale niekoniecznie kontroluje projekt, komunikację, sprzedaż i relację z odbiorcą.

Według danych GUS w 2024 roku działalność gospodarczą w Polsce prowadziło 26,7 tysiąca przedsiębiorstw z kapitałem zagranicznym; 52,1% z nich uzyskiwało przychody ze sprzedaży na eksport. Wśród przedsiębiorstw niefinansowych zatrudniających 250 lub więcej osób firmy z kapitałem zagranicznym stanowiły 45,1%.

Te dane pokazują powiązania produkcji z międzynarodowym kapitałem. Nie mówią jednak, jaka część eksportu jest sprzedawana pod polskimi markami. Wartość towaru przekraczającego granicę i własność marki to dwa różne zagadnienia.

Produkcja dla innych i własna marka

W modelu OEM producent wykonuje wyrób według założeń lub specyfikacji innego przedsiębiorstwa, pod którego marką produkt trafia do sprzedaży. W modelu ODM uczestniczy również w opracowaniu lub projektowaniu produktu, choć ten nadal może być sprzedawany pod cudzą marką.

Oba modele mogą być stabilne i rentowne. Własna marka oznacza jednak inny zakres odpowiedzialności i kontroli: nad ceną, dystrybucją, komunikacją oraz bezpośrednią relacją z klientem. Pozwala rozwijać wartość związaną z rozpoznawalnością, ale wymaga finansowania i wykonywania pracy, którą w podwykonawstwie przejmuje zleceniodawca.

Dla Kyuka właśnie ta odpowiedzialność jest częścią projektu. Chcemy tworzyć przedmioty i budować markę, pod którą odbiorcy będą je rozpoznawać.

Ochrona wzorów: trzy skale porównania

Wzór przemysłowy dotyczy wyglądu produktu lub jego części — między innymi kształtu, kolorystyki, faktury czy ornamentacji. Unijny system ochrony pozwala zgłaszać wzory do Urzędu Unii Europejskiej do spraw Własności Intelektualnej, EUIPO.

W statystykach EUIPO za 2025 rok Polska zajęła 3. miejsce wśród państw Unii Europejskiej, z których pochodzą zgłaszający. Wyżej znalazły się Niemcy i Włochy. Po uwzględnieniu wszystkich krajów pochodzenia Polska była piąta — za Chinami, Niemcami, Włochami i Stanami Zjednoczonymi.

Nie jest to udział Polski w całym europejskim projektowaniu. Statystyka dotyczy konkretnego sposobu ochrony wzorów, z którego korzystają również podmioty spoza Unii. Liczba wzorów jest też większa od liczby wniosków, ponieważ jeden wniosek może obejmować wiele wzorów.

Szerszy obraz daje zestawienie WIPO, obejmujące krajowe i regionalne urzędy ochrony własności intelektualnej. Według danych WIPO za 2024 rok zgłoszenia podmiotów z Polski obejmowały 7 311 wzorów, co odpowiadało 16. miejscu na świecie. Wyników z dwóch systemów i różnych lat nie należy traktować jako jednego rankingu.

Wartość marek: wynik odniesiony do wielkości gospodarki

Inny obszar pokazuje Globalny Indeks Innowacyjności, GII. W edycji 2025 wskaźnik „Global brand value, top 5,000, % GDP” odnosi łączną wartość marek danego kraju, obecnych wśród 5000 najcenniejszych marek świata, do jego produktu krajowego brutto.

W tym zestawieniu wartość marek z Polski wynosiła 40,09 mld USD, czyli 4,4% PKB, co dawało 35. miejsce. Nie jest to pozycja według samej bezwzględnej wartości wszystkich polskich marek. Odniesienie do PKB pozwala uwzględnić różnice wielkości gospodarek.

Kapitał marki — brand equity — wynika z rozpoznawalności, reputacji i zaufania. Może wpływać na wybór produktu oraz cenę, którą klient jest gotów zapłacić. Znaczenie mają również skojarzenia z krajem pochodzenia, choć żaden pojedynczy ranking nie mierzy bezpośrednio zaufania do każdej polskiej marki.

Dla Kyuka oznacza to potrzebę budowania własnych, czytelnych cech: wzornictwa, jakości wykonania, spójnej komunikacji i doświadczenia zakupu. Tych zasobów nie zastępuje samo miejsce produkcji.

Dobra kreatywne: co składa się na wynik eksportowy?

Dobra kreatywne to produkty, których wartość w znacznej części wynika z projektu, twórczości, wzornictwa lub treści kulturowej. Należą do nich między innymi wyroby ceramiczne, szkło artystyczne, biżuteria, autorskie meble, moda i wyposażenie wnętrz.

W GII 2025 eksport dóbr kreatywnych stanowił 3,7% całego handlu Polski, co dawało 13. miejsce. To wskaźnik udziału w handlu kraju, a nie wartości eksportu.

Wskaźnik obejmuje bardzo różne kategorie — od mebli i wyposażenia wnętrz po publikacje. Wysoka pozycja całej grupy nie oznacza więc równie silnej pozycji każdej należącej do niej branży, na przykład małych marek ceramicznych.

Zaplecze materiałowe, umiejętności i organizacja produkcji mogą być przewagą, ale nie tłumaczą samodzielnie sukcesu eksportowego. Dla małej marki ważne jest rozpoznanie własnych zasobów i warunków, w których można je wykorzystać.

Kilka wskaźników, różne pytania

W edycji GII 2025 Polska zajmowała 39. miejsce w rankingu ogólnym i 36. w części Innovation Outputs, dotyczącej wyników działalności innowacyjnej. Tych pozycji nie można bezpośrednio porównywać z rankingiem zgłoszeń wzorów ani traktować jako jednej oceny polskiego designu.

Zestawienie pokazuje jednak, dlaczego wystawa prowadzi od projektu aż do klienta. Kompetencje produkcyjne i projektowe są punktem wyjścia. Budowanie wartości własnej marki wymaga dodatkowo sprzedaży, komunikacji, dystrybucji i długotrwałej relacji z odbiorcą.

Dla Kyuka to ważna część pracy, ponieważ znacząca część kontaktu z odbiorcami odbywa się online. Zdjęcie produktu i jego obecność w aranżacji pełnią inne funkcje: pierwsze pomaga przyjrzeć się formie, drugie wyobrazić sobie przedmiot we własnym otoczeniu.

Pokazujemy nasze obiekty w różnych wnętrzach i tworzymy alternatywne, czasem nieoczywiste zestawienia. Nie staramy się za wszelką cenę podążać za aktualnym trendem. Szukamy sposobu prezentacji, który pozostaje zgodny z charakterem kolekcji i pozwala dotrzeć do świadomego odbiorcy.

Opowieść o marce ma znaczenie, ale chcemy zachować w niej umiar. W naszej komunikacji główne miejsce zajmują przedmioty: ich forma, materiał i sposób powstawania. Historia ma pomagać je zrozumieć i dostrzec pracę, której nie widać na pierwszy rzut oka.

Rozwój e-commerce daje małym markom dodatkowy kanał sprzedaży obok sklepów, galerii i dystrybutorów. Dotyczy to również produktów wybieranych ze względu na styl, wzornictwo i estetykę. Możliwość otwarcia sklepu nie oznacza jednak automatycznego dostępu do klientów.

Trzeba przygotować zdjęcia, opisy, stronę, informacje o dostawie i odpowiedzi na pytania. W małej marce osób jest niewiele, ale zakres zadań obejmuje produkcję, komunikację, handel i obsługę. Gotowy produkt musi otrzymać równie staranną oprawę informacyjną jak fizyczne wykończenie.

Kwoty zostały zaokrąglone niezależnie, dlatego ich suma może różnić się od ceny netto o 1 grosz. VAT jest pokazany oddzielnie; nie stanowi przychodu producenta ani marży sklepu w tym podziale.

W stu złotych pozostających producentowi muszą zmieścić się materiały, robocizna, energia, opakowanie, straty produkcyjne, pozostałe koszty działalności i dopiero na końcu zysk. Sto złotych przychodu nie oznacza stu złotych wynagrodzenia twórcy.

Także część sklepu finansuje jego działalność. Ten podział nie rozstrzyga, kto otrzymuje „za dużo”. Pokazuje, ile z końcowej ceny pozostaje na wykonanie produktu przy konkretnych warunkach współpracy.

Dla krótkich serii to podstawowe pytanie o opłacalność: czy cena hurtowa pozwala utrzymać jakość, pokryć rzeczywisty czas pracy i zapewnić ciągłość produkcji? Zwiększenie liczby zamówień nie rozwiąże problemu, jeśli każde z nich pozostawia zbyt mało środków.

Nasze pudełka powstają z czarnej tektury z recyklingu. Są dopasowane do produktów, a elementy wycinane ploterowo pozwalają przygotować odpowiedni kształt. Wkładki zabezpieczają naczynia przed przesuwaniem podczas transportu.

Do ochrony wykorzystujemy nacinany papier lub wypełnienie kukurydziane. Ograniczamy udział tworzyw sztucznych. Także tutaj szukamy równowagi między oszczędnością materiału a odpowiedzialnością za to, aby przedmiot dotarł bez uszkodzenia.

Forma opakowania pozostaje minimalistyczna. Ograniczamy komunikaty, a logo może pojawiać się w postaci tłoczenia. Przygotowujemy etykiety, wkładki i elementy personalizacji, które towarzyszą produktowi oraz przekazują potrzebne informacje.

Ta część pracy łączy projektowanie z logistyką i obsługą. Odpowiedzialność nie kończy się w chwili nadania paczki. Obejmuje również kontakt z klientem i rozwiązanie problemu, gdy dostawa lub zakup nie przebiegną zgodnie z oczekiwaniem.

Doświadczenie marki powstaje więc także po podjęciu decyzji o zakupie: podczas otwierania opakowania, pierwszego użycia i kontaktu z pracownią. To kolejny etap drogi przedmiotu do codzienności odbiorcy.